In het kort
- Er zijn twee materialen: keramische pannen van gebakken klei, en betonpannen van cement en zand.
- Bekende vormen zijn de holle pan, zoals de Oude Holle en de OVH, de vlakke pan en de kleine platte tegelpan.
- Keramische pannen zijn er in natuurrood, gesmoord, met engobe of met glazuur. Glazuur is glad en geeft algen weinig kans.
- Wienerberger geeft 30 jaar garantie op de vorstbestendigheid van zijn keramische pannen. Nelskamp geeft 30 jaar garantie op zijn betonpannen.
In dit artikel
Keramisch of beton?
Een keramische pan is van klei die in een oven wordt gebakken. Een betonpan is van cement en zand, en wordt niet gebakken. Betonpannen zijn er sinds ongeveer 1910.
| Keramische pan | Betonpan | |
|---|---|---|
| Grondstof | Klei, gebakken in een oven | Cement en zand, niet gebakken |
| Kleur | In de klei zelf, of in een laag engobe of glazuur | Een gekleurde afwerklaag, bij Nelskamp op beton dat door en door gekleurd is |
| Levensduur | Volgens Wikipedia gemakkelijk twee keer zo lang als een betonpan | Korter dan een keramische pan |
| Garantie, voorbeeld | 30 jaar op vorstbestendigheid (Wienerberger) | 30 jaar op waterdichtheid, vorst en breuk (Nelskamp) |
| Maken | Bakken op hoge temperatuur | Tot 45 procent minder belastend voor het milieu (Wikipedia) |
Een betonpan is dus lichter voor het milieu om te maken. Maar een keramische pan gaat langer mee. Als je die langere levensduur benut, belast een keramische pan het milieu volgens Wikipedia niet meer dan een betonpan.
Betonpannen zijn bovendien heel precies van maat en hebben strakke sluitingen. Bij het leggen kan de dakdekker ze daardoor nauwelijks een beetje verschuiven. De breedte van het dakvlak moet dus goed worden uitgemeten.
Welke vormen zijn er?
- Holle pannen. Dit zijn gegolfde pannen. Een bekende is de Oude Holle (OH), ook wel S-pan genoemd. Latere versies kregen extra sluitingen aan de boven- en zijkant: de verbeterde holle (VH) en de opnieuw verbeterde holle (OVH).
- Vlakke pannen. Pannen met een vlak deel waar het water overheen loopt, en sluitingen aan de randen. Ze geven het dak een strak, vlak uiterlijk.
- Pannen met een zachte golving. Vlakke pannen met een kleine golf, waardoor het dak licht golvend lijkt.
- Tegelpannen. Kleine platte pannen die elkaar ver overlappen. Je ziet maar een derde van elke pan. Ze heten ook leipannen.
- Sneldekkers. Grote betonpannen. Omdat ze groter zijn dan de klassieke keramische pan, is een dak er sneller mee gedekt.
- Monnik en non. Op oude gebouwen zie je soms nog pannen in twee delen. Ze zijn afgeleid van de dakpannen van de oude Grieken en Romeinen.
Natuurrood, gesmoord, engobe en glazuur
Keramische pannen krijgen hun kleur bij het bakken, of door een laag die er vóór het bakken op komt. Wienerberger beschrijft de afwerkingen zo:
- Natuurrood: de pan wordt gebakken met zuurstof. Daardoor krijgt hij de kleur van gebakken aarde.
- Gesmoord: tijdens het bakken wordt de zuurstof weggehaald. De pan wordt dan blauwgrijs, door de hele klei heen. Er zit geen extra laag op.
- Engobe: de droge pan wordt vóór het bakken bespoten met een papje van klei met metaaloxiden, die de kleur geven. Bij het bakken hecht die laag zich in de pan. Een edel engobe heeft een zachte glans.
- Glazuur: vóór het bakken komt er een laag op met glas erin. In de oven smelt die tot een echte glaslaag: hard, glad en zonder poriën. Volgens Wienerberger beschermt die laag de pan goed tegen algen.
Glazuur kan glanzend of mat zijn. Vroeger lagen zwarte geglazuurde pannen vaak op het dakvlak aan de straat, om te laten zien dat de bewoners geld hadden.
Staat je huis aan de noordkant tegen een groep bomen of een bos? Dan raadt Wienerberger pannen met engobe of glazuur aan. Waarom dat helpt, staat in het artikel over mos.
Hoeveel dakpannen heb je nodig per m²?
Het aantal hangt af van de maat van de pan. Nelskamp maakt keramische pannen in de klassieke maat met ongeveer 15 pannen per m². Grote modellen hebben er 10 nodig, de grootste maar 6. Bij Nelskamp zegt het getal in de naam hoeveel je er nodig hebt: van een OH-16 gaan er ongeveer 16 op een m².
Een voorbeeld van Wienerberger: van de Stormpan Vario 18 gaan er 17,1 tot 18,9 op een m², afhankelijk van de afstand tussen de panlatten. Eén pan weegt ongeveer 2,3 kilo, een m² dus 39,3 tot 43,5 kilo.
Welke dakhelling is nodig?
Elke pan heeft een minimale dakhelling. Bij de Stormpan Vario 18 van Wienerberger is dat 22 graden met het standaard onderdak van de fabrikant, en 15 graden met een speciaal onderdak. Voor een dak met een heel lage helling noemt Wienerberger pannen met dubbele of driedubbele sluitingen, samen met een speciale folie onder de pannen.
Speciale pannen
- Ventilatiepan: een pan met een opening, zodat de ruimte onder de pannen lucht krijgt. De vorm is gelijk aan die van de pannen eromheen.
- Nokvorst: de pan die de nok afdekt. Hij wordt met een noknagel vastgezet, zodat hij bij storm niet afwaait.
- Gevelpan: de pan aan het einde van het dak, die met een recht stuk over de gevel valt.
- Doorzichtige pan: een pan van glas of kunststof, die licht doorlaat.
Wat is de levensduur van dakpannen?
Voor kleidakpannen noemt Wikipedia een uiterste levensduur van 100 jaar. Een keramische pan gaat volgens Wikipedia gemakkelijk twee keer zo lang mee als een betonpan. Wat er nog meer meetelt, staat in hoe lang een dak meegaat.
Wat kost het om dakpannen te vervangen?
Keramische dakpannen vervangen kost bij Knol € 60 – € 100 per m², inclusief btw en plaatsing. Moeten de pannen eraf, dan kun je het dak meteen ook isoleren. Aan de binnenkant kost dat € 30 – € 50 per m², aan de buitenkant onder de pannen (sarking) € 80 – € 120 per m². Meer lees je bij dakpannen en dakisolatie. Alle prijzen staan op wat kost een dakdekker.
Weet je niet welke pannen er op je dak liggen? Bij de gratis dakinspectie kijken we het na.
